Phát hiện sớm ung thư là chiến lược tối ưu giảm chi phí điều trị và nâng cao chất lượng sống, vì vậy việc nhận biết các dấu hiệu bất thường ở cổ ngay từ đầu là vô cùng quan trọng.

Theo bác sĩ Nguyễn Đình Toàn, Phòng khám Tai Mũi Họng Đông Đô, dù hiện nay có nhiều phương pháp điều trị (phẫu thuật, hoá trị, xạ trị, liệu pháp đích, miễn dịch), nhưng việc chẩn đoán sớm vẫn là “vũ khí” mạnh nhất để tăng tỷ lệ sống sót.

1. Xuất hiện khối u hoặc hạch bất thường ở cổ

Ung thư thường bắt đầu bằng sự tăng sinh không kiểm soát của tế bào, dẫn đến các khối u hoặc hạch bạch huyết to lên. Khi bạn sờ thấy một cục cứng, không đau, có bờ không rõ ràng, không giảm kích thước trong 2‑3 tuần, đây có thể là:

• Hạch bạch huyết phản ứng (có thể do nhiễm trùng)
• U lành tính (như u tuyến giáp)
• Hoặc nguy cơ ung thư vùng đầu, cổ hoặc ung thư di căn.

Ví dụ thực tế: Anh Nguyễn, 48 tuổi, phát hiện một khối cứng ở bên trái cổ kéo dài 4 tuần. Sau khi được siêu âm và sinh thiết, kết quả cho thấy là u ác tính tuyến giáp – một trong những loại ung thư có tỷ lệ chữa khỏi cao nếu được phát hiện sớm.

Người bệnh nên đến cơ sở y tế để thực hiện siêu âm, xét nghiệm máu (AFP, SCC‑Ag) và nếu cần, sinh thiết để xác định bản chất khối u.

2. Thay đổi màu da vùng cổ

Một số người nhận thấy da cổ sẫm màu và lo lắng đây là dấu hiệu ung thư. Thực tế, da sẫm màu (gọi là “gai đen”) thường liên quan tới rối loạn chuyển hóa – kháng insulin, béo phì, tiểu đường – hơn là ung thư.

Tuy nhiên, nếu màu da thay đổi nhanh, kèm theo sụt cân không rõ nguyên nhân, mệt mỏi kéo dài, hoặc xuất hiện hạch bất thường, việc khám sàng lọc là cần thiết để loại trừ các bệnh lý nghiêm trọng.

3. Nổi hạch kèm đau, khàn tiếng, khó nuốt

Khi khối u lớn lên, chúng có thể chèn ép dây thanh quản, thực quản và các dây thần kinh xung quanh, gây ra các triệu chứng:

• Khàn tiếng kéo dài
• Khó nuốt, cảm giác “vướng” ở cổ
• Đau cổ lan tới tai, hàm hoặc cảm giác khó thở

Những biểu hiện này không chỉ xuất hiện trong ung thư mà còn ở viêm nhiễm, bệnh tuyến giáp hoặc bệnh tai mũi họng. Tuy nhiên, nếu kéo dài hơn 2‑3 tuần, đặc biệt ở người trung niên, hút thuốc, uống rượu hoặc có tiền sử gia đình mắc ung thư, nên được kiểm tra ngay.

4. Phòng tránh và tầm soát định kỳ

Theo WHO (2023) và các nghiên cứu nội địa, hơn 30% các trường hợp ung thư có thể được ngăn ngừa hoặc phát hiện sớm nhờ thay đổi lối sống và tầm soát định kỳ. Đối với người trên 40 tuổi, khuyến cáo khám sức khỏe toàn diện ít nhất một lần mỗi năm.

Những người có yếu tố nguy cơ cao (gia đình có tiền sử ung thư, hút thuốc lá lâu năm, tiêu thụ rượu bia quá mức) nên tham gia các chương trình sàng lọc chuyên biệt như: ung thư vú, cổ tử cung, đại trực tràng, gan, phổi và đặc biệt là ung thư đầu, cổ.

5. Chế độ ăn uống và sinh hoạt khoa học

Thực phẩm chế biến sẵn, đồ chiên rán, thịt đỏ, rượu bia làm tăng nguy cơ ung thư lên tới 20‑30% (theo nghiên cứu của Viện Y học Cộng đồng, 2022). Ngược lại, chế độ ăn giàu rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, hạn chế muối, đường và chất béo bão hòa giúp giảm đáng kể nguy cơ mắc bệnh.

Hãy áp dụng nguyên tắc “5‑phần rau, 2‑phần trái cây, 1‑phần protein nạc” mỗi bữa ăn và duy trì ít nhất 150 phút vận động aerobic mỗi tuần.

6. Giữ tinh thần cân bằng

Căng thẳng kéo dài, thiếu ngủ và làm việc quá sức không trực tiếp gây ung thư, nhưng chúng làm suy giảm hệ miễn dịch, giảm khả năng tự điều chỉnh của cơ thể. Nghiên cứu của Đại học Y khoa Harvard (2021) cho thấy người có mức độ stress cao có nguy cơ ung thư tăng 15% so với người có tinh thần ổn định.

Thực hành thiền, yoga, duy trì các mối quan hệ xã hội tích cực và ngủ đủ 7‑8 giờ mỗi đêm sẽ giúp cơ thể duy trì sức đề kháng tốt hơn.

*Hình ảnh minh họa: Khối u hoặc hạch bất thường ở cổ cần được kiểm tra y tế ngay lập tức.